Уус түһүлгэтигэр эдэр маастардар

Бу дьыл сэтинньи ый 22 күнүгэр Сэмэн уонна Соппуруон Даниловтар ааттарынан Духуобунас киинигэр 2021 сылга улууска ыытыллар XXI-с «Манчаары оонньуулара” спорт национальнай көрүҥнэрин спартакиадатыгар бэлэмнэнии чэрчитинэн «Наследники традиций навстречу играм Манчаары в Горном улусе» диэн форум уонна “Уран уус түһүлгэтигэр-эдэр ыччат” улууска 3 төгүлүн илиинэн уус-уран оҥоһуктарга көрүү-күрэх ыытылынна. Форумҥа улуус нэҺилиэктэриттэн барыта 65, быыстапкаҕа 54 эдэр маастар 240 тахса улэлэрэ турда.

Форум улууска тарбаҕар талааннаах, иистэнэр, уһанар дьоҕурдаах эдэр ыччаты түмэр, улууска ыытыллыахтаах Манчаары оонньууларыгар бэлэмнэнэр, талааннаах ыччат ортотугар илиинэн оҥоһуктары сайыннарар, кинилэри киэҥ эйгэҕэ билиһиннэрэр, тарҕатар, эдэр ыччаты өбүгэлэрбит үгэс буолбут дьарыктарыгар уһуйар, норуот үгэстэрэ көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн иһэрин ситиһэр сыаллаах ыытылынна. Манна улууспут баһылыга Н.В.Андреев, Дьокуускай куораттан “Симэх1” уус-уран оҥоһуктар национальнай кииниттэн СР норуотун маастара Азияна Харлампьева, СР уус-уран оҥоһуктарга маастара Дмитрий Колодезников, П.Романов аатынан Дьокуускайдааҕы художественнай училище преподователя Надежда Корнилова, Республикатааҕы норуот айымньытын дьиэтин специалиһа, Россия худуоһунньуктарын союһун чилиэнэ Пелагея Слепцова, СР норуотун маастардара Татьяна Шишигина, Афанасий Колесов, СР народнай худуоһунньуга Федор Марков, тимир ууһа Василий Герасимов, улууспут киэн туттар уран тарбахтаах, ааттаах-суоллаах маастардара уонна инники кэскиллэрбит — эдэр маастардар кыттыыны ыллылар.

Форумҥа улууспут баһылыга Н.В.Андреев эдэр маастардарга бу ыытыллаары турар Манчаары оонньууларын тэрээһинигэр улууспут талааннаах эдэр ыччата саамай төһүү күүс буолуохтааҕын, үгүс элбэх ыытыллар тэрээһиннэртэн туора турбакка кытталларыгар сорук туруорда. «Симэх» национальнай киин специалиһа А.Харлампьева республикаҕа ыытыллар норуот уус-уран оҥоһуктарын быыстапкаларын сырдатта, “Норуот маастара” аакка хайдах үүнэн сайдан тахсалларын туһунан билиһиннэрии оҥордо.Республикатааҕы норуот айымньытын дьиэтин специалиһа П.Н.Слепцова республикаҕа баар уус-уран оҥоһуктар маастардарын түмсүүлэрин туһунан кэпсээтэ. Улууспут киэн туттар киһитэ, учууталлар учууталлара, СР үтүөлээх учуутала Духуобунас түсчүтэ Николаев В.И. ыччаттарга бэйэтин баҕа санаатын эттэ.

Улууспут талааннаах ыччаттарын көҕүлүүр сыалтан 2010 сыллаахха «Уран уус түһүлгэтигэр – эдэр ыччат” диэн ааттаан ойуулуур-дьүһүннүүр, илиинэн уус-уран оҥоһуктарга көрүү-күрэх аан бастаан ыытыллыбыта. Бу күрэххэ барыта 26 эдэр маастар кыттыыыны ылбыта. Саамай чыпчаал кыайыылааҕынан саҥа тахсан эрэр маастар, сахалыы таҥаһы тигээччи Алена Антонова ылан күн бүгүҥҥээҥэ диэри сайдан үүнэн тахсан республикаҕа да, республика тас да өттүгэр киэҥник билиннэ, үгүс быыстапкалар, көрүүлэр кыайыылаахтарынан буолла. 2016 сыллаахха ыытыллыбыт маннык иккис көрүү-күрэххэ барыта 34 эдэр маастар үлэлэрэ турбута. Кылаан кыайыылааҕынан Любовь Михайловна Дмитриева ааттаммыта. Любовь Дмитриева билигин сиппит-хоппут маастар, күн бүгүн элбэх киһини бэйэтин сатабылыгар үөрэтэр, республикаҕа да, улууска да ыытыллар элбэх араас таһымнаах быыстапкалар кыайыылаахтара.

Онтон быйылгы быыстапкаҕа Бэрдьигэстээх нэһилиэгин олохтоохторо, ыалдьыттара улуус нэһилиэктэриттэн эдэр ыччат айар талааннаахтарын түһүлгэлэрин кэрэ эйгэтин алгыстаах аанын арыйан,оһуордаан-мандардаан, ойуулаан-дьүһүннээн, чочуйан оҥорбут оҥоһуктарын, үгүс үлэлэрин сэргии көрдүлэр. Быыстапка кэмигэр Республикаҕа киэҥник биллибит ааттаах – суоллаах улахан маастардар нэһилиэнньэ араас араҥатын хабан маастар-кылаас ыыттылар. Ол курдук, туостан тигиигэ Н.Е.Корнилова, сахалыы сувенирдары оҥорууга Т.Н.Шишигина, кыбытык тигиигэ М.Ф.Гаврильева, сахалыы быысабайга В.Е.Захарова, тимири уһаарыыга В.И.Герасимов, туойтан оҥорууга Д.Н.Колодезников,талахтан өрүүгэ А.И.Колесов, чороон оҥоруутугар Ф.И.Марков,сахалыы тигиигэ П.Н.Слепцова, кылтан өрүүгэ В.Г.Заровняева бэйэлэрин сатабылларын көрдөрөн, сүбэлээн, билиилэрин үллэстэн нэһилиэнньэ махталын, киэҥ сэҥээриитин ыллылар.

Көрүү-быыстапканы Дьокуускай куораттан кэлбит ыалдьыттарбыт дьүүллээтилэр, сыаналаатылар. Элбэх мөккүөр түмүгүнэн “Кылаан бирииҺи” уонна улуус баһылыга туруорбут бирииһин – телевизоры аныгы көрүҥү (валяние) сахалыы тыыннаан оҥорбут оҥоһуктарынан Айталина Санникова ылла. Онтон улуустааҕы ыччат отдела туруорбут иккис “Кылаан бирииһи” оҕуруонан араас сиэдэрэй киэргэллэри оҥорбут Туяра Хабахова ылан 10 тыһыынчалаах сертификатынан наҕараадаланна. Маны таһынан көрүҥнэринэн бастыҥнар анал аакка тигистилэр. Ол курдук Юмшанов В.А.(Кировскай) «Мастан бастыҥ оҥоһук”, ЯковлеваО.Б. (Бэрдьигэстээх) “Кылынан бастыҥ үлэ”, Антонова А.Н. (Бэрдьигэстээх) “Түүлээхтэн бастыҥ тигии”, Агеев А.Н.( Бэрдьигэстээх) «Туостан бастыҥ оҥоһук“,Татаринова Т.В.(Бэрдьигэстээх) “Бастыҥ төрүт иис”, Дьяконова А.Р.(Күөрэлээх) “Бастыҥ иистэнньэҥ”, Пестерева А.М.(Бэрдьигэстээх) “Бастыҥ оҕуруонан оҥоһук”, Александрова Т.С. “Кырадаһынтан бастыҥ тигии”, Петрова С.М (Бэрдьигэстээх) “Бастыҥ уруһуй” ( живопись), Семенов Г.И. (Бэрдьигэстээх)“Тимиртэн бастыҥ оҥоһук», Романова В.Е. (Бэрдьигэстээх) “Бастыҥ уруһуй” (графика), биһирэбил бириистэри Бэрдьигэстээхтэн Софронеева А.А.(уруһуй), Максимова Т.С (иис),Семенова С.Н. (мастан оҥоһук), Максимова А-К.И.(оҕуруонан симэхтэр). Улуустааҕы “Тиһилик» норуот маастардарын түмсүүтэ туруорбут анал бирииһин Солоҕон нэһилиэгиттэн бэйэтин талааныгар элбэх ыччаты уһуйбут, бу быыстапкаҕа үөрэнээччилэрин үгүс үлэлэрин аҕалбыт СР уус уран оҥоһуктарын маастарыгар Л.Н.Прохороваҕа туттарда.
Тэрээһин түмүгэр эдэр маастардарга түмсүү тэрийэр наадалааҕын бэлиэтээтилэр. Маныаха улууспут талааннаах эдэр маастардара Санникова А. В., Татаринова Т.В. уонна Яковлева О.Б. инники өттүгэр ыччат ортотугар үгүс хамсааһыны таһаарыахтара диэн эрэнэбит.

Быыстапканы көрбүт ыалдьыттарбыт, дьүүллүүр сүбэ бэйэлэрин санааларын эттилэр, улууска элбэх талааннаах ыччаттар баалларын бэлиэтээтилэр, ол эрэн үгүс сирдэргэ, биһиги эрэ улууска буолбакка, эдэр иистэнэр, уһанар, илии оҥоһуктарын оҥоруунан дьарыгырар маастардар үксүн аныгылыы техниканан, бэлэм материалларынан оҥороллорун, төрүттэрбититтэн кэлбит сахалыы маһынан, туоһунан, тимиринэн оҥоһуунан дьарыктанар ыччат аҕыйаҕын иһитиннэрдилэр. Инникитин норуоппут төрүт дьарыктара сүппэккэ, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэрин туһугар ааттаах-суоллаах маастардар ыытар маастар-кылаастарыгар үөрэнэн, сүбэлэтэн, республикаҕа да, улууска да ыытыллар быыстапкаларга сылдьан, кыттан, элбэххэ үөрэнэн дьарыктаналларыгар сүбэлээтилэр.

Улууспут тарбаҕар талааннаах эдэр ыччата! Эһиги ууран-тутан, чочуйан таһаарбыт айымнньыларгыт, оҥорбут үлэлэргит дьон-сэргэ киэҥ сэҥээриитин ыла турдуннар, кэрэни кэрэхсиир баай дууһаланыҥ, сарсыҥҥыга эрэллээх буолуҥ диэн баҕа санаабытын тиэрдэбит. Эһиги, мээнэ киһиэхэ бэриллибэт, айылҕаттан айыллыбыт талааҥҥыт өссө кэҥии турдун, төрөөбүт сахаҕыт сирин, улуускутун аар саарга аатырдыҥ, саҥаттан саҥаны, үйэлээҕи, кэрэни айан-тутан чэгиэн-чэбдик, дьоллоох-соргулаах олохтонуҥ!

Улуустааҕы “Тиһилик” маастардар народнай
коллективын салайааччыта М.Н.Петрова.

284
Примечания:Описание
1СимэхВ 1992 году при Центре культуры и искусства им А.Е. Кулаковского создаётся галерея «Симэх» в целях популяризации работ мастеров, возрождения традиций народных ремёсел.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *